ورود     ثبت نام
 
 
Skip Navigation Links
صفحه نخست
اطلاع رسانیExpand اطلاع رسانی
هنرمندانExpand  هنرمندان
درباره استانExpand درباره استان
فعالیت هاExpand فعالیت ها
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
درباره مركزExpand درباره مركز
توليداتExpand توليدات
نمایشگاه مجازیExpand نمایشگاه مجازی
 
تاریخ انتشار  :  14:26 عصر ۱۳۹۳/۱۰/۲۷
تعداد بازدید  :  932
Print
   
مقاله ...
فاکسونومی و تاکسونومی: نقش آنها در بازیابی اطلاعات

فرایند سازماندهی اطلاعات در طول تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است، و در هر زمان، بسته به نوع و ماهیت منابع اطلاعاتی، شیوه هایی و هر چند ابتدایی برای سازماندهی آنها مورد توجه قرار گرفته است.
 

مقدمه

فرایند سازماندهی اطلاعات در طول تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است، و در هر زمان، بسته به نوع و ماهیت منابع اطلاعاتی، شیوه هایی و هر چند ابتدایی برای سازماندهی آنها مورد توجه قرار گرفته است. با نگاهی به فرآیند سازمان­دهی منابع در طول تاریخ، می توان دریافت که کتابخانه­ ها از دیرباز وظیفه گردآوری، سازماندهی، و اشاعه منابع اطلاعاتی را بر عهده داشته اند و با به کارگیری ابزارهایی چون فهرست نویسی و نمایه سازی، فرآیند استفاده از منابع را تسهیل کرده اند. اما، اطلاعات به عنوان ماده اولیه کتابخانه ها و دیگر مراکز اطلاع رسانی، با ورود به عصر دیجیتال و با گسترش روزافزون شبکه جهانی وب، ویژگی هایی یافته است که استفاده از استانداردهای سنتی را برای سازماندهی آنها روز به روز کمرنگ تر و ناکارآمدتر می سازد. سرعت افزایش منابع اطلاعاتی در وب از یکسو و فقدان راهکارهای مناسب برای سازماندهی این منابع از سویی دیگر، محیط ناهمگنی را ایجاد کرده و کنترل، سازماندهی، و استفاده موثر از این منابع را به یکی از چالش های اساسی وب تبدیل کرده است (نشاط، 1382، ص 43).

شبكة وب، منابع اطلاعاتى را در مقياسى در دسترس قرار داده كه حتى يك دهه پيش نيز قابل تصور نبود. سهولت در دسترسى و بازيابى اطلاعات مزيت غيرقابل انكار شبكة اينترنت است، اما دشوارى سازماندهى به دليل ماهيت و تنوع منابع در آن غيرقابل انكارتر است. برخى محققان براين باورند كه مديريت دانش كارى غيرممكن است، بنابراين، دانش تنها دراذهان آدميان می تواند مستقر گردد. رشد سريع منابع اطلاعاتى در شبكة وب برانگيزانندۀ تمايل به سازماندهى و رده بندی اطلاعات تحت وب است، از اين رو محققان و مديران پايگاه هاى اطلاعاتى به تجربه كردن زمينه هاى سازماندهى اطلاعات تحت شبكة وب با روش هاى متفاوت و با ابزارهاى متعدد اقدام نمودند. بهره بردن از نظام هاى ابردادهاى دابلين كور و يا استفاده كردن از نظام های رده بندی كتابخانه ه­ای نظير كنگره و ديويي برای رده بندی منابع وبي، و همچنين كاربرد اصطلاحنامه ها در راهنماهای وبي از جملة اين كوشش ها برای سازماندهي محتوای وب است. پيشرفت هاى فناورى در اينترنت به طور ضمنى تأثيرات خود را بر ابزارها و رويكردهاى سازماندهى وب گذاشته است. ابزارهاى نشانه گذارى منابع وبى يكى از فناورى هاى آشنا در اين عرصه است. رويكردهاى سازماندهى و رده بندی اطلاعات، چه در محيط هاى سنتى كتابخانه ه­ا ى و چه در وب، تاكنون رويكردی از بالا به پايين بوده است؛ يعنى مديران، نمايه سازان، و متخصصان فهرست نويسى با ابزارهاى موجود و نيز بازنمودهاى كنترل شده از مفاهيم موجود در منابع، در قالب توصيفگرها و اصطلاحات، اقدام به سازماندهى اطلاعات مى كنند. در محيط وب، به دليل تنوع منابع اطلاعاتي و نيز تنوع موضوعي، سازگارى چنين بازنمود هايى با نيازهاى بالقوۀ كاربران منابع نه تنها منطبق نيست بلكه بهنگام و روزآمد هم نخواهد بود. بنابراين، در چند سال اخير، رويكردهاى كاربرگرامحور نظير مفهوم وب 2 و ايجاد نرم ا فزارهاى اجتماعى تحت وب ظهور بيشترى داشته­ا ند. فولكسونومى  يكى از شيوه هاى سازماندهى پايين به بالا محسوب مى شود كه در آن كاربران برای نظم دهي به منابع وبى نظير متون و اسناد الكترونيكي، تصاوير، كليپ هاى ويدئويى، و فايل هاى صوتى با هدف بازيابي و به اشتراک گذارى آنها اقدام به برچسب گذارى مى كنند (مردانی، 1388،ص 240).

بشر، درگذشته، از تاكسونومي ها براى سازماندهى تجربيات و مشاهداتش از دنيا استفاده مى كرد. بسيارى از پديده های اطراف موجودات زنده در دنيا طبقه بندی شده­ا ند، مثلاً منابع غذايى به خوراكى و غيرخوراكى، مكان ها به امن و خطرناک، محيط اطراف بشر به قابل سكنى و غيرقابل سكنى، و الي آخر. اين نوع طبقه بندی برای بقای موجودات زنده ضروری است. انسان نيز براى درک نظام­ مند جهان هستى به نوعى ساختاربندى و طبقه بندی نياز دارد. براى انسان ها سازماندهى فراتر از نيازهاى بقا و زندگي است؛ زيرا با سازماندهى، داده ­ها به اطلاعات و دانش تبديل مى ­شوند. سازماندهى اطلاعات بخشي ضرورى از درک و آگاهى واقعى از يك موضوع است. جالب است بدانيم حدود 2500 سال است كه بشر به طور جدی به اصول و عمل دسته بندی، رده بندی، و تاكسونومى توجه كرده است. تا چند سال پيش حوزه و عمل تاكسونومى ها منحصراً در قلمرو علوم طبيعى بود كه از آن برای طبقه بندی موجودات زنده استفاده مي شد، اما امروزه در بسيارى از حوزه هاى علوم از جمله علوم اجتماعى، علوم رايانه، زبان شناسى، علوم روان شناسي، و علوم اطلاع رسانى براى طبقه بندی اطلاعات و منابع موجود روى وب از آن استفاده مي شود .

(صمیعی، 1388،ص 178).

تعریف مفاهیم

فاکسونومی: فاکسونومی (رده بندی مردمی)، عنوان تئوری جدیدی در رده بندی محتوای وب است که توسط توماس واندر وال، مطرح شده است (تعريف دائره المعارف ويكي پديا از فوكسونومي). اين لغت در اصل از دو كلمه ( Folk به معناي عامه ) و ( Taxonomy يعني رده بندي دانش ) مشتق شده است.

به طور خلاصه فاكسونومي به روندي اطلاق مي شود كه طي آن فرمت هاي مختلف اطلاعاتي در وب اعم از متن، داده، صوت و تصوير در قالب كليدواژه هاي معمولي و توسط كاربران عادي برچسب گذاري مي گردند. اين كليدواژه ها كه در اصطلاح فاكسونومي به آنها برچسب گفته مي شود، امكان بازيابي و جستجوي منابع دانش، اطلاعات مختلف و پيوندهاي وبي را براي همه كاربران فراهم مي كنند. فاكسونومي با استفاده از مفاهيم جديدي همچون social bookmarking، Collaborative tagging، Social Software و با كمك فناوري هاي جديد، نسل جديد و پوياي وب، موسوم به وب 2، مانندRSS،     AJAX و Tagingراه حلي جديد براي ساماندهي و رده بندي محتواي وب محسوب مي شود.

تلاش های انجام شده در سال های اخیر مانند استفاده از واژگان کنترل شده و اصطلاحنامه ها در ایجاد راهنماهای وبی، گسترش رده بندی های دیوئی و کنگره در جهت رده بندی منابع اینترنتی و به کارگیری ابر داده ها برای سهولت دسته بندی اطلاعات از جمله تلاش های انجام گرفته در این خصوص است تا با بکار گیری آنها، علاوه بر سهولت در بازیابی اطلاعات تحت وب، میزان دسترسی پذیری به منابع اطلاعاتی ارزشمند برای کاربران عمومی و خاص نیز افزایش یابد (حسینی، 1385).

اهداف فاکسونومی

 1- ذخیره ‏سازی و به اشتراک گذاشتن پیوندها به ساده ‏ترین شکل ممکن  .

2- به کاربران اجازه می‏ دهد که‏ به راحتی پیوندها (منابع وب) را با همهء کاربران دیگر در دنیا به اشتراک گذارند.

مزایای فاکسونومی

1- شناسایی علایق کاربران: فهرست تگ‏ های کاربران می‏تواند توصیفی از علایق را بررسی کند. فهرست تگ‏های‏ کاربران در طول زمان افزایش می‏یابد، به طوری که‏ آنها علایق جدید و تگ‏های جدید برای طبقه‏ بندی و توصیف آنها کشف می‏کنند. ممکن است که تگ تازه‏ ایجاد شده یک علاقه یا طبقهء جدید از کاربر را نشان‏ دهد

2- فاکسونومی‏ ها را می­توان به عنوان یک سیستم دموکراتیک شناخت، زیرا  هرکسی فرصت به اشتراک‏گذاری تگ‏ها را دارد

3- تاثیرگذاری در بازیابی محتوا، به دلیل مفاهیم به کار رفته با زبان کاربران

(نوروزی، منصوری، 1385، ص 74).

 

محدودیت های فاکسونومی

احتمالا نقیصه اصلی سیستم ‏های کنونی‏ فاکسونومی این باشد که عبارات‏ برچسب‏ گذاری مورد استفاده در این سیستم ‏ها غیر دقیق‏ است. در حال حاضر کنترل کمی روی واژگان هم‏ معنا (واژگان مختلف، معانی یکسان) و لغات متشابه (واژگانی با تلفظ یکسان‏ و معانی متفاوت) وجود دارد. مدیران سیستم دربارهء برچسب‏های انتخاب ‏شده از سوی کاربران قضاوت‏ نمی‏ کنند. همچنین برچسب‏ های اختصاصی و نامفهوم که به عنوان‏ نشانگرهای منحصربه‏ فرد بین گروهی از دوستان و همکاران طرح می‏ شود، ممکن است به کار گرفته شوند. نتیجه این امر ایجاد مجموعه ه‏ای کنترل‏ نشده و بی‏ قاعده‏ از عبارات برچسب‏ گذاری می‏گردد که مانند گروه‏های‏ بیشتر کنترل‏ شده لغات، از قابلیت جست ‏وجوی کارآمدی‏ پشتیبانی نمی‏ کند. فاکسونومی، هیچ مکانیزمی برای پیشگیری از انتخاب واژه‌ها توسط کاربر ندارد، حتی هنگامی که دیگران به کاربرد آن واژه حساس باشند (کریم زاده، 1387، ص27).

عناصر فاکسونومی

1- کاربر: هر شخصی با هر دانشی که از منابع وب با هر هدفی استفاده می کند

2- برچسب: هر نوع کلیدواژه ای که با هر شکل و ساختاری برای توصیف یک عنصر اطلاعاتی، توسط کاربر انتخاب می شود

3-  اطلاعات: هر نوع داده ای که با هر شکل و ساختار و در هر موضوعی در وب منتشر شده باشد

4- نرم افزارهای اجتماعی: نرم افزارهای تحت وب که با استفاده از فناوری نوین نسل دوم وب موسوم به وب ۲، امکان تعامل کاربران و داده ها را با یکدیگر، به اشکال مختلف فراهم آورده اند.

(کاظم پورو اشرفی ریزی،1390)

مقایسه فوکسونومی با جستجوی کتابخانه ای

مثال زیر ،مدل روشنی از روند جستجوو بازیابی اطلاعات در محیط وب با بهره گیری از فوکسونومی است :

همانگونه که می دانیم ، در کتابخانه ای که با استفاده از قواعد رده بندی کنگره یا دیویی ، سازماندهی شده است ، کلیه کتاب های همسان از نظر موضوعی ، در قفسه و نیز اطلاعات کتاب شناختی کلیه کتاب های یک پدیده آورنده نیز در برگه دان کتابخانه در کنار یکدیگر قرار می گیرند . به این ترتیب مراجعه کننده با استفاده از فاکتور های فوق و با بهره گیری از ابزارهایی مانند سیستم جستجوی کتابخانه ای ، فهرست الفبایی عنوان ، سرشناسه ، پدیدآورنده و موضوع ، قادر است کتابهاو اسناد مورد نیاز خود را به راحتی بازیابی نماید .

روند گردش اطلاعات در فاکسونومی

مرحله اول: برچسب گذاری صفحات وب، نشانی های اینترنتی، فایل های صوتی و تصویری، اسناد متنی ...؛
مرحله دوم: اشتراک برچسب­ های ایجاد شده در راهنماهای وبی ویژه فاکسونومی مانند فلیکر؛
مرحله سوم: بازیابی برچسب­ها توسط سیستم جستجوی کلیدواژه­ای، فهرست الفبایی برچسب­ها، فهرست برچسب­های مهم و فهرست موضوعی (حسینی، 1386،ص 60).

برچسب چیست

 برچسب عبارت است از مجموعه ای از کلید واژه ها که برای بیان مفاهیم و باز نمایی محتوای موضوعی منابع وب در نظام فاکسونومی به کار می رود. این کلید واژه ها می توانند به طور نامحدود توسط کاربران نامحدود به منابع تعلق گیرند که مهمترین عنصر به کار رفته در فاکسونومی به شمار می رود در منابع وبی ازطریق همین برچسب گذلری است که کاربران به منابع وبی مشترک خود باسایر کاربران وب آشنا می شوند در واقع می توانند از آنچه که قبلا توسط دیگران بازیابی وبرچسب گذاری شده مطلع واز آن استفاده کنند وهمچنین می توانند برچسب های جدیدی به منابع بدهند یا اینکه فهرستی از کلیدواژه های دیگری که می توانند برای بازیابی منابع مورد نظر خود از آن ها استفاده کنند به دست آورند.

(نوروزی 1386:ص152-153)

رده بندی کتابخانه ای

رده بندی کتابخانه ای نظامی برای طبقه بندی علوم گوناگون سازماندهی وکد گذاری منابع کتابخانه (کتاب چاپی یا الکترونیکی نشریه های ادواری چاپی یا الکترونیکی مواد دیداری-شنیداری ،فایل های رایانه ای، نقشه ها ، اسناد وسایر منابع اطلاعاتی براساس موضوع هر اثر است به دیگر سخن«عمل سازماندهی جهان دانش به برخی نظام های نظام مند است (رابین،1383،ص229)

خدمات وب 2 شامل مجموعه­ ای از سايت­ های شبكه سازی جمعي، ويكي­ ها، ابزارهای ارتباطي، وبلاگ­ها، نشان­ گذار­­های جمعي، RSS Feeds، نرم افزارهای اجتماعي و رده بندی­های مردمي است. محور اين نوع خدمات جديد وب، ايدۀ برچسب گذاری است؛ يعني افزودن كليد واژه­ها و نشانگر هايي توسط استفاده كنندگان به يك مدرک ديجيتالي نظير يك وب سايت، مقالة الكترونيكي، عكس، فايل صوتي، وكليپ ويدئويي برای توصيف آن. پس بر چسب گذاری توسط شخصي كه مصرف كنندۀ اطلاعات است انجام می پذيرد و آن را در يك محيط جمعي به اشتراک مي گذارد و به ديگران بسط مي­دهد. اين فعاليت، كه نوعي عملكرد نمايه سازی موضوعي محسوب مي شود، فاقد نظام واژگان كنترل شده است.

 برچسب گذاری يك جريان فردی و دسته بندی كردن متناسب با نيازها، واژگان، و تشخيص كاربران از منابع است، در عين حال نوعي جريان جمعي نمايه سازی نيز محسوب مي­شود. به عبارت ديگر فرآيندی اجتماعي از ساختار دانش است، زيرا مبنای فلسفي فاكسونومي استفاده از خرد جمعي كاربران در سازماندهي و مديريت اطلاعات است.كاربران منابع خود را با برچسب­ های شخصي به اشتراک مي گذارند و يك نماية برچسبي را كه رده بندی مردمي ناميده مي­ شود خلق مي كنند. طي اين روند،كاربر،اطلاعاتي را كه به اشكال مختلف از وب به دست می آورد، با استفاده از كليدواژه­هايي كه در اصطلاح فاكسونومي تگ یا برچسب ناميده می­ شود، طبقه بندی كرده و اطلاعات آنها را در راهنماهای ویژه ای كه با استفاده از نرم افزارهای اجتماعي مديريت مي ­شوند وارد می نماید و با ديگر كاربران به اشتراک مي گذارد. نرم افزارهای اجتماعي؛ كه با فناوری­ های جديد ارتباطي و اطلاعاتي تحت وب نظیر AJAX، RDF و RSS اداره می شوند؛ امكان دسته بندی تگ ­ها را برای كاربران فراهم مي كنند و به نوعي نقش واسطه را بين كاربران و داده ­ها ايفا می نمایند. به اين ترتيب، هر كاربر می تواند برچسب ­های مورد علاقة خود را گردآوری كند، آنها را با ديگران به اشتراک بگذارد، از علايق كاربران ديگر آگاه شود، و در گروه­ های موضوعي مورد علاقة خود عضو گردد. برچسب در فاكسونومي، عنصر اصلي و مهم به شمار مي­ رود كه توسط خود كاربر خلق شده و زمينة ارتباط فكری او را با منابع وب و كاربران ديگران فراهم مي­ كند یعنی سيستم­ هاى برچسب گذارى جمعى براى سازماندهى و بازيابى اطلاعات شخصى طراحى شده و به كار گرفته مى شوند .

(مردانی، 1388، ص246).

مثلادانشگاه پنسیلوانیابا همکاری کتابداران با بهره گیری از فناوری فاکسونومی امکان سازماند هی محتوای وب و اطلاعات کتابشناختی فایل های متنی و تصویری این دانشگاه را برای کاربران خود فراهم کرده است کاربران عضو با برچسب گذاری بر رکوردهای کتاب شناختی مانند فهرست کتابخانه ای دانشگاه و نیز اسناد چند رسانه ای مانند فایل ها ویدئوئی موجود در کتابخانه این دانشگاه آن ها را سازماندهی وبه اشتراک می گذارند در عین حال اطلاعات مورد نیاز خود را دسته بندی می نمایند . تاکسونومی: تاكسونومى نوعى فهرست سلسله مراتبى چندگانه از مقوله هاى موضوعى است كه ممكن است شامل تعريف موضوع ها نمى شود، بلكه فقط رابطة سلسله مراتبى آنها را با يكديگر بيان مى­ كند.

رده بندی  مردمی

منظور از رده بندی مردمی فقط نشان دادن رابطه موضوعی منابع نیست منظور اصلی نشان دادن رابطه هاو ارتباطاتی است که بتواند به تسهیل در امر بازیابی منابع وب کمک کند. هر یک از برچسب ها دارای معنایی خاصی است . وقتی به یک منبع وب داده می شوند .

رده بندی مردمی مبتنی برفناوری نوینی چون برچسب گذاری گروهی نرم افزار های اجتماعی و نشانه گذاری گزوهی است که با کمک سایر فناوری های نسل دوم وب است .

به طور خلاصه می توان گفت که مشخصه های اصلی وب 2 و وبگاه های مبتنی بر وب 2 مانند del.icio  عبارتند از مشارکت پذیری ، توسعه در بهره گیری از هوش جمعی و همکاری اجتماعی است .

برخلاف رده بندی های معمولی کتابخانه ای تعامل میان کاربران در رده بندی مردمی با بهره گیری از نرم افزارهای اجتماعی به صورت چند جانبه صورت می گیرد این تعامل میان کاربر ، کاربرداده انجام می شود . یکی از نظام های رده بندی نوین که توسط کاربران (مردم ) اینترنت به کارگرفته می شود نظام رده بندی مردمی است . رده بندی تنظیم منابع وب بر اساس درجه شباهت موضوعی آنها از نگاه مردم (کاربران ) است .

ساختار رده بندی مردمی

مهم ترین ویژگی رده بندی مردمی ، فقدان استانداردهای پذیرفته شده در روند رده بندی داده هاست (ماتیز 2004)در ساختار رده بندی مردمی نظارتی بر واژه های متشابه ومشابه مترادف ها و متضادها صورت نمی گیرد و مارد غیر متعارف لغوی به وفور یافت می شوند .

در نظام رده بندی مردمی تمامی این واژه ها خود به عنوان یک نقطه بازیابی در نظر گرفته می شوند تعداد پرچسب هایی که برای توصیف یک صفحه وب یا تصویر استفاده می شوند . در مجموع مواردی مانند ابهام در برچسب ها عدم تفکیک، ودقت میان مترادف ها ، متشابه ها و متضادها ، بی دقتی در انتخاب ترکیب های اخص و اعم ، نیز وجود غلط های املایی و معنایی متعدد در برچسب های ایجاد شده توسط کاربران سبب شده است تا انتقاد هایی از سوی برخی متخصصان رده بندی علوم و اطلاع شناسان به رده بندی مردمی وارد شود (نوروزی 2007)

اهداف رده بندی مردمی

به طور کلی رده بندی مردمی به دلایل زبر انجام می شود

ایجاد ارتباط منطقی میان منابع هم موضوع در وب براساس موضوع دلخواه مردم (کاربران )

دستیابی آسان مردم کاربران به منابع دلخواه خود

تنظیم منابع وب بر اساس برچسب های دریافتی توسط کاربران

کمک به کاربران وب در شناسایی و جایابی منابع مورد نیاز از طریق برچسب ها و گروه بندی منابع هم موضوع با هم

مقایسه رده بندی مردمی با جستجو ی کتابخانه

در کتابخانه ای که با استفاده از نظام رده بندی کنگره یا دیویی سازماندهی می شود تمامی کتاب های هم موضوع در قفسه ونیز اطلاعات کتابشناختی تمامی کتاب های یک پدیدآورنده نیز در برگه دان کتابخانه در کنار یکدیگر قرارمی گیرند مراجعه کننده با استفاده از ویژگی های پیش گفته و با بهره گیری از سر شناسه ، پدید آورنده و موضوع ، قادر است کتاب ها و آثارمورد نیاز خود را به راحتی بازیابی نماید . روند بازیابی اطلاعات در رده بندی مردمی نیز تقریبا به همین صورت است با این تفاوت که منابع وبی جایگزین منابع چاپی می شوند .

 

وبگاه های مبتنی برنظام های مردمی

مهم ترین وبگاه ها و خدمات اطلاعاتی که مبتنی بر نظام رده بندی مردمی هستند

(www.Libray thing.com)Library thing

به اشتراک گذاشتن اطلاعات کتابشناختی مقاله ها و کتاب و منابع وب

www.bibsonomy.org)Bib sonomy 

هدف آن به اشتراک گذاشتن مشخصات کتابشناختی و چکیده منابع و مقاله های علمی در وب

 citeulike(www.citeulike.org

گذاشتن دانش در وب

 Connotea.(www.conotea.org

هدف آن به اشتراک گذاشتن تصاویر

www.flickr.com)flicky

جست و جو و بازیابی محتوای وب نگاشت ها

www.youtube.com )youtube

جست و جو و بازیابی محتوای وب نگاشت ها

www.technorati.com)technorati

هدف آن به اشتراک گذاشتن و جست و جوی برچسب ها در موتور جستجو یاهو

http: myweb.yahoo.com

سایر وبگاه ها معروف مبتنی براین نظام رده بندی عبارتند از

وغیره

تاکسونومی

تاكسونومى می تواند شامل اصطلاحنامه ­ها و هستى ­شناسى ­های ساده بشود. طبق تعريف ديگر، تاكسونومى علم طبقه بندی اشياست و شامل اصولى كلى برای تقسیم بندی اشيا و حقايق به رده هاى مختلف است كه در آن هر رده و گروه به زيررده ­ها و گرو­­ه هاى فرعى و همين گروه ­هاى فرعى و رده­ هاى فرعى به گروه ها و رد­­ه های فرعی­ تر تقسيم مى­ شوند و اين سير ادامه دارد (صمیعی، 1388،ص 180). تاكسونومى، خوشه بندی معنادار مفاهيم است. زمانى كه مفاهيم شكل مى گيرند، روابط ميان آنها درک مى شود و تاكسونومى به عنوان بازنمونى غنى از شناخته­ ها به كار مى رود. از آنجا كه بخشى از شناخت يا دانش در باب هر چيز بر پاية رابطه ­­ها و معانى عميق شكل مى گيرد، يكى از كاركرده هاى تاكسونومى­ ها برقرارى ارتباط ميان شناخته ­هاست. هدف اصلي هر تاكسونومي نظام مند ساختن مجموعه­ هایی از عناصر مختلف در يك ساختار سلسله مراتبي و كمك به بازيابي اطلاعات مرتبط است. تاكسونومي مانند يك درخت است و از اين ساختار درختي برای رده بندی اطلاعات استفاده مي كند. طبق تعبير ديگر، تاكسونومى ­ها بخش مهمى از مديريت دانش و خدمات جست و جو و به عبارت ساده تر راهنماهاى موضوعى وب، يا اصطلاحنامه­ ها هستند كه به روابط بين اشيا يا افكار نظم و معنا می بخشند. همچنين، تاكسونومى، براى اطلاعات بازيابى شده، نوعى بافت معنايى فراهم مى ­سازد و روابط مفهومى بين اصطلاحات را ترسيم مى كند (صفری، 1383،ص76).

مزایای تاکسونومی

يكي از مزايای مهم تاكسونومي دستیابی به اطلاعات مرتبط با صرف زمان كمتر است، به خصوص زماني كه اين دستیابی سريع به اطلاعات درست و مناسب انجام گيرد و به كاربر هم اجازه داده شود كه از يك مفهوم به مفهوم مرتبط ديگر بجهد و روابط مترادف بين اصطلاحات را دريابد. تجهيز مديران دانش به ابزاری جهت اتخاذ تصميمات سریعتر و آگاهانه­ تر، حكم راهبردی در اقتصاد امروزی است. بايد به اين نكته توجه كرد كه جست و جو از طريق رايانه بدون برخوردارى از نظام تاكسونومي مناسب مانند تلاش برای پيدا كردن راه خود در اطراف منطق ه­ای نا­آشنا بدون نقشه است. تاكسونومي كمك مي كند كه روابط مفهومي درون و بين موضوعات مختلف نمايان شود.

ساير فوايد و مزايای استفاده از تاكسونومي عبارتند از:

1- افزايش اشتراک دانش

2- اجتناب از كوشش­ های مضاعف در داخل سازمان­ های بزرگ و اتخاذ تصميم­ هاى درست و مناسب در مديريت در زمان كوتاه به عبارت ديگر كاهش زمان تصميم گيری­.

3- عدم تكرار اشتباهات گذشته

4- به تصوير كشاندن روابط مابين اصطلاحات

5- به حداقل رساندن پيچيدگي

6- افزايش بهره وری

7- كشف فرصت های جديد

فرآیند تاکسونومی

تاكسونومي دارای 4 مرحله است. برای روشن­تر كردن اين فرآيند مثال يك كتابخانة سنتي را مطرح مي كنیم

1- تكوين و توسعة ساختار تاكسونومي كه معادل سيستم دهدهي ديويي است

2- فرايند رده بندی محتوا و قرار دادن نشانگرها در اسناد در ساختار سلسله مراتبي كه مشابه آن قرار دادن كتاب ها در قفسه های مربوط است

3- ارائة اطلاعات و يا يك ميانجي كه به پيدا كردن اطلاعات كمك مي كند، مانند فهرست برگه ها در برگه دان­های كتابخانه.

4- نظارت بر ورودی جديد و حفظ موارد ارزشمند دانش كه مشابه كار روزانة كتابداران است كه شامل طبقه بندی كتاب­های جديد، وارد كردن اطلاعات در فهرستبرگه­های جديد، روزآمد كردن نشريات ادواری، و برگرداندن كتاب­هاى برگشتي در سر جای خود در قفسه هاست.

تاكسونومى در نظام­هاى دستیابی به اطلاعات انواع مختلف ساختارهاى مربوط به تاكسونومى اجزاى ضرورى تشكيل دهندۀ نظام­هاى دستیابی به اطلاعات هستند، اما رشد و توسعة سريع وب و اينترانت هاى مختلف، باب تحقيق جديدى را در سازماندهي دانش گشوده است.

در آغازدهه 1990تاکسونومی به استثناى چند مورد، به تنظيم تشريحى موجودات زنده در علوم طبيعى می پرداخت. محققان اغلب از تاكسونومى­ها به عنوان ابزارهاى تحقيق در علوم روان شناسى و علوم اجتماعى استفاده مي كردند. از اواخر قرن بيستم به بعد، تاكسونومى در تمامى نظام­ هاى دستیابی به اطلاعات، با هدف هماهنگ­ سازی كاربر با نظام اطلاعاتي، به كار گرفته شد. علاوه بر اين، رشد روزافزون حجم اطلاعات بر روی وب و اينترنت، نياز به كنترل واژگان را برجسته ساخت. محققان با تلاش­های بسيار ساختارهاى مربوط به تاكسونومى را به عنوان ابزارى براى ارائة نتايج جست و جوى مفيد و معقول از فهرست­ هاى اينترنتى مشتمل بر ميليون­ها سايت مختلف ايجاد كردند. انفجار اطلاعات موجود در اينترنت و اينترانت­ ها، توانايى جست و جوى كليدواژهاى ساده را براى بازيابى اطلاعات افزايش داده است.

ساختارهاى تاكسونومى در نظام­ هاى دستیابی به اطلاعات معمولاً طبق استانداردهاى كاملاً پذيرفته شده، تهيه مى­شوند. معمولاً تاكسونومي­ های به كارگرفته شده در نظام­ های دستیابی به اطلاعات به صورت سلسله مراتبي و درختي است. از نمونه­ های اين تقسیم بندی می توان به اصطلاح نامه­ ها و سرعنوان­ های موضوعي اشاره نمود (صمیعی، 1388، ص 190).

نتیجه گیری

حجم شبكة وب در اينترنت از تنوع منابع قابل دسترس حكايت دارد بنابراين، وب تركيبي از مجموعه های متنوع اطلاعاتي از نظر محتوا، شكل، و كيفيت است. بازيابي مؤثر و كارآمد در اين محيط منوط به نظم ­دهي مؤثر منابع اطلاعاتي در آن است. از اين رو، مديران نظام­ های اطلاعاتي، متخصصان اطلاع رساني، و كتابداران همواره به دنبال رويكردهای جديد به امر سازماندهي اطلاعات در وب می­ باشند. در نخستين تلاش­های خود طرح­ های رده بندی كتابخانه ه­ای را برای سازماندهي منابع شبكة وب به خدمت گرفته­اند. مشكلات استفاده از طرح­های رده ­بندی کتابخانه ه­ای و تنوع موضوعي و ساختاری منابع اطلاعاتي در وب و نيز تأثير پيشرفت­ های فناورانه بر سازماندهي منابع در محيط وب باعث شده فاكسونومي در زمرۀ پوياترين رويكردهای نظم­ دهي به محتوای وب مطرح شود. در واقع، رده ­بندی مردمي می­ تواند كاركردی نوين برای سازماندهي، طبقه بندی، و بازيابي اطلاعات در شبكة وب باشد و در كنار طرح ­های رده بندی­ های کتابخانه ه­ای ابزار مؤثری برای ذخيره و بازيابي اطلاعات به حساب آيد. همچنین تاكسونومى از آغاز به عنوان فرآيند و نظامى براى سازماندهى گياهان و جانوران به كار رفته است و امروزه تا حد مجموعه ­هاى مختلفى از طرح­ها و عمليات رده­ بندی اطلاعات توسعه يافته است و در بسيارى از نظام­ ها استفاده مى شود. نظام ­هاى دستیابی به اطلاعات از تاكسونومى براى راهبرى وب سايت­ ها استفاده مى كنند و به جست و جوى اطلاعات در اينترنت كمك مى كنند. در بافت اطلاعات، تاكسونومى­ ها بازيابى هرچه بيشتر اقلام اطلاعات مرتبط و بازيابى اين اقلام مشخص را تقويت مى كنند. اگر ساختار تاكسونومى به خوبى طراحى و ساخته شود توان تحليلى دارد و در جست وجوى اطلاعات به كاربران كمك مى كند و چارچوب مفهومى مفيدى را براى سازماندهى اطلاعات در وب به وجود مى­آورد.

منابع

- حسینی، سیدمهدی (۱۳۸۵). فوکسونومی: رویکردی نوین به سازماندهی منابع اطلاعاتی وب. ارائه شده در: همایش راهبردها و راهكارهای نوين در سازماندهی اطلاعات، کتابخانه ملی ایران، ۱۶ و ۱۷اسفندماه. 

- صفرى، مهدى (1382). سازماندهى اشياء شبه مدرک در شبكه جهانى وب: مقدمه­اى بر قالب ابردادهاى دابلين كور. اطلاع شناسى، 1 (2): 117-136.

- صمیعی، میترا (1388). درآمدی بر تاکسونومی و نقش آن در سازماندهی اطلاعات. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 79 (3): 177-196.

- کریم زاده، سارا (1387). فولکسونومی چیست. کتاب ماه کلیات، 130 (7): 25-32.

- مردانی، امیر حسین (1388). فولکسونومی: از آن کاربران، برای کاربران. فصلنامه کتاب، 79 (3): 239-260.

- نشاط، نرگس (1382). چالشهاي سازماندهي موضوعي منابع وب. اطلاع شناسي، 1 (5):40-56.

- نوروزی، علیرضا؛ منصوری، علی (۱۳۸۵). رده‌بندی مردمی (فوکسونومی) در تقابل با نظام‌های رده‌بندی کتابخانه‌ای. ارائه شده در: همایش راهبردها و راهكارهای نوين در سازماندهی اطلاعات، کتابخانه ملی ایران، ۱۶ و ۱۷ اسفندماه.

 

 

 

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال