ورود     ثبت نام
 
 
Skip Navigation Links
صفحه نخست
اطلاع رسانیExpand اطلاع رسانی
هنرمندانExpand  هنرمندان
درباره استانExpand درباره استان
فعالیت هاExpand فعالیت ها
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
درباره مركزExpand درباره مركز
توليداتExpand توليدات
نمایشگاه مجازیExpand نمایشگاه مجازی
 
تاریخ انتشار  :  13:46 عصر ۱۳۹۳/۹/۲۵
تعداد بازدید  :  261
Print
   
گذشته، حال، آینده و نظریات مرجع
خدمات مرجع درکتابخانه

خدمات مرجع به خصوص خدمات مرجع مطابق با نیاز در حکم یک اقدام ثانویه بوده که پس از بررسی علائم راهنمای ساختمان یا یافتن کمک های مورد نیاز، یا ناتوانی مجموعه ها در پاسخ گویی، مورد توجه قرار می گیرند.
 
خدمات مرجع درکتابخانه: گذشته، حال، آینده و نظریات مرجع

 

مقدمه

خدمات مرجع به خصوص خدمات مرجع مطابق با نیاز در حکم یک اقدام ثانویه بوده که پس از بررسی علائم راهنمای ساختمان یا یافتن کمک های مورد نیاز، یا ناتوانی مجموعه ها در پاسخ گویی، مورد توجه قرار می گیرند. هر چند کمک به مراجعه کننده در کتابخانه سابقه ای بسیار کهن دارد، اما مفهوم خدمات مرجع بعد از سال 1875 متداول شده است. ارائه تعریفی جامع و مانع از خدمات مرجع، کاری بسیار مشکل است و تعاریف مختلف و گوناگونی تاکنون ارائه شده است (گیلوری، 1374).

خدمات مرجع

خدمات مرجع و اطلاعات، عبارت از برآوردن نیازهای مراجعه کننده و حرکت در جهت رفع آن نیازها با استفاده از تمام امکانات موجود است. کتابدار باید مشتری محور باشد، باید از مشکل مواجه کننده با خبر شود و با توجه به نیاز او و حدود امکانات و ساخت مجموعه موجود، سعی کند که رضایت او را فراهم سازد (مرادی،1371).

نظریات مرجع معاصر

  • ´3 نظریه مرجع جیمز وایر

    نظریه محافظه کارانه بر این فرض متکی است که کمک فردی احتمالی به مراجعه کنندگان نباید بیش از اندازه و حد کفایت باشد.

    نظریه لیبرالی، کتابدار مرجع موظف است حداکثر کمک و یاری را به مراجعه کننده بنماید.

    نظریه میانه رو، بیشتر کتابداران مرجع این نظریه را ترجیح می دهند. در این صورت به تعداد بیشتری از مراجعه کنندگان سرویس داده می شود، هر چند که هزینه آن نیز زیاد می شود.(مرادی،1371،ص3)

    ادامه نظریات مرجع معاصر

  • ´3 نظریه مرجع ساموئل روتشتاین

نظریه حداقل: کتابدار مرجع، در صورتی که توانایی کافی برای ارائه خدمات نداشته باشد، از اعتماد به نفس زیادی نیز بهره مند نخواهد بود و دچار ترس می گردد.

نظریه حداکثر: وقتی کتابدار مرجعی کارش را خیلی خوب می داند و به خودش نیز اعتماد دارد و از توانایی خود نیز آگاه است.

نظریه حد متوسط: در این نظریه کتابدار بر اساس مصلحت، با در نظر گرفتن شرایط تصمیم می گیرد که تا چه حد به مراجعه کننده کمک و یاری نماید (مرادی،1371،ص4).

 

نظریه های مرجع جدید

شیلر: راهنمایی و آموزش برای کسب اطلاعات مهمتر از دادن اطلاعات صرف است. کتابداران باید نیازهای اطلاعاتی را تشخیص دهند و برای کسب اطلاعات، سوال کننده را از طریق معرفی بهترین و مناسبترین منابع یاری دهند.

کتس: بیشتر بر ماشینی کردن و ارزشیابی خدمات مرجع تکیه دارد. وی همچنین از اطلاعات ویژه و الگوهای تحقیق و پاسخ سخن می گوید. او بر اهمیت خدمات مرجع در راه به حداکثر رساندن این خدمات نیز تاکید دارد (زندیان، 1372).

منابع مرجع

از نظر استفاده کننده محدودیت دارند.

از نوع انتشارات خاصی تشکیل شده اند.

با این منابع، بازیابی اطلاعات به سرعت انجام می پذیرد.

در هدف نگارش این منابع، خواندن صفحه به صفحه تمامی اطلاعات مد نظر نبوده است (رفوآ، 1387).

روند کار مرجع

روند کار مرجع به تمام کوشش هایی اطلاق می شود که کتابدار مرجع برای یافتن پاسخ جوینده اطلاعات به کار می برد و توانایی کتابدار به تسلط او بر دو عامل عمده: آگاهی از وجود انواع منابع اطلاعاتی و آشنایی با شیوه بازیابی اطلاعات، خلاصه می شود. بنابراین، مهمترین اصل در امر خدمات مرجع سنتی، تهیه منابع مرجع و تامین مدارک مورد نیاز مراجعان کتابخانه است (گیلوری، 1374).

تفاوت روند خدمات مرجع در گذشته و حال

تغییر توانایی ها

تاکید بر نیاز مراجعه کننده

پرهیز از کتابخانه محوری

اهمیت استاندارد

تغییر در روند خدمات مرجع

تغییر در وظایف و تواناییهای کتابدار مرجع

تغییر روند مصاحبه مرجع (جناب زاده، 1382).

ایجاد وظایف جدید در کار مرجع

آموزش کاربران

توقع بیشتر از بخش مرجع

تغییر مسئولیت سازمانی (کتس، 1384).

نتیجه گیری

پیدایش پدیده جدیدی به نام اطلاع رسانی که خود نتیجه توسعه تکنولوژی و افزایش انتشارات و منابع اطلاعات علمی است، دگرگونیهای جدی در امر کتابداری مرجع به وجود آورده است. این تغییرات در دو حوزه وظایف کتابدار مرجع و تواناییهای دستیابی، چهره بارزتری داشته است به گونه ای که کتابداران را به مدیران و مشاوران اطلاع رسانی تبدیل کرده است. تاکید بر نیازهای اطلاعاتی مراجعان، ضرورت دستیابی به دانش کامپیوتر، توان استفاده از تکنولوژی های نوین، آموزش کاربران و دخالت کتابداران مرجع در امور مدیریتی کتابخانه ها، و تخصص گرایی، از دیگر تاثیرهایی است که اطلاع رسانی و پدیده تکنولوژی بر روند خدمات مرجع داشته است.

منابع

جناب زاده، رویا (1382). خدمات مرجع دیجیتال در کتابخانه های دانشگاهی. تحقیقات کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاهی، 4: 201-216.

رفوآ، شبنم (1387). خدمات مرجع دیجیتالی: رویکردی نو به پاسخگویی پرسش های مرجع. اطلاع یابی و اطلاع رسانی، 2(7):74-82.

زندیان، فاطمه (1372). مروری بر مطالعات انجام شده در زمینه خدمات و منابع مرجع در جهان و ایران. تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه های عمومی، 2(8): 46-53.

کتس، ا. ویلیام (1384).کتابخانه های الکترونیکی و کتابداران مرجع، ترجمه محسن عزیزی. تهران: کتابدار.

گیلوری، عباس (1374). اطلاع رسانی و تغییر روند خدمات مرجع. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 3و4(6): 69-85.

مرادی، نورالله (1371). خدمات مرجع. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 1و4(3): 9-27.

 

 

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال