ورود     ثبت نام
 
 
Skip Navigation Links
صفحه نخست
اطلاع رسانیExpand اطلاع رسانی
هنرمندانExpand  هنرمندان
درباره استانExpand درباره استان
فعالیت هاExpand فعالیت ها
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
درباره مركزExpand درباره مركز
توليداتExpand توليدات
نمایشگاه مجازیExpand نمایشگاه مجازی
 
تاریخ انتشار  :  13:32 عصر ۱۳۹۳/۹/۲۵
تعداد بازدید  :  288
Print
   
معرفی کتابخانه
کتابخانه بزرگ مرحوم آیة الله العظمی نجفی مرعشی "رحمة الله علیه

اقدامات اوليه براي ايجاد اين كتابخانه به زماني بازمي‌گردد كه آيت‌الله مرعشي نجفي (1276-1369) در شهر نجف مي‌زيست. وي نخست، فهرستي از كتاب‌هاي چاپي و خطي كه به‌نظرش ارزشمند بود، تهيه و به‌تدريج آنها را فراهم كرد و در 1302ش. با خود به ايران آورد و در منزل شخصي خود جاي داد. وي در ايران نيز به‌كار خود ادامه داد.

بسمه تعالی

 

   کتابخانه بزرگ مرحوم آیة الله العظمی نجفی مرعشی "رحمة الله علیه

 

  • ¢تاریخچه

اقدامات اوليه براي ايجاد اين كتابخانه به زماني بازمي‌گردد كه آيت‌الله مرعشي نجفي (1276-1369) در شهر نجف مي‌زيست. وي نخست، فهرستي از كتاب‌هاي چاپي و خطي كه به‌نظرش ارزشمند بود، تهيه و به‌تدريج آنها را فراهم كرد و در 1302ش. با خود به ايران آورد و در منزل شخصي خود جاي داد. وي در ايران نيز به‌كار خود ادامه داد. هنگامي كه ديگر منزل ايشان گنجايش مجموعه را نداشت، بخشي از نسخ خطي نفيس آن را به كتابخانه دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران؛ و شمار بيشتري را، اعم از نسخه‌هاي خطي و كتاب‌هاي چاپي نفيس، به كتابخانه‌هاي آستان قدس رضوي در مشهد؛ آستانه حضرت معصومه (س) و مدرسه فيضيه در قم؛ آستانه شاه‌چراغ در شيراز؛ آستانه حضرت عبدالعظيم در شهر ري؛ و ساير كتابخانه‌ها اهدا كرد.

وي در 1344 مدرسه علميه‌اي در قم تأسيس و كتابخانه كوچكي در دو اتاق آن براي استفاده طلبه‌ها و مدرسان ايجاد كرد. سال بعد به سبب استقبال طلاب و مراجعان ديگر، كتابخانه طبقه سوم مدرسه را نيز اشغال كرد و در 1345 با مجموعه‌اي بالغ بر 10300 جلد كتاب چاپي و 2000 نسخه خطي نفيس گشايش يافت. چهار سال بعد آيت‌الله مرعشي زميني به مساحت 1000 متر در مقابل همان مدرسه خريد و پس از چهار سال مجموعه 16000 جلدي را در ساختمان جديدي به‌نام كتابخانه عمومي آيت‌الله مرعشي نجفي جاي داد.

در 1358، زمين همجوار كتابخانه به مساحت 500 مترمربع به آن ضميمه شد، ولي باز كتابخانه با كمبود فضا روبه‌رو بود. سپس در 1367 دولت وقت موظف شد كتابخانه را گسترش دهد. به‌اين ترتيب، ساختماني قديمي و تعدادي زمين پيرامون كتابخانه به آن اختصاص داده شد.

عمليات ساخت بناي جديد كتابخانه در تيرماه 1369 آغاز شد و در 1375 پايان يافت. بناي جديد كه در هفت طبقه احداث شده است 20500 مترمربع زيربنا دارد (3: 74-77، 101، 103؛ 2: 312-314). دانشوران معروفي چون عباس اقبال آشتياني، بديع‌الزمان فروزانفر، و اقا بزرگ طهراني از اين كتابخانه بهره‌هاي فراوان گرفتند.

در گذشته، بودجه اين كتابخانه توسط شخص آيت‌الله مرعشي نجفي و كمك‌هاي مردمي تأمين مي‌شد. ولي بر اساس قانوني كه در 1376 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد، كتابخانه آيت‌الله مرعشي در فهرست نهادهاي رسمي عمومي غيردولتي ايران ثبت و دولت موظف به تأمين بودجه آن شد.

اين كتابخانه مشمول قانون واسپاري است و بر اساس مصوبه 205 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بايد يك نسخه از كتاب‌ها و نشرياتي را كه در ايران منتشر مي‌شود از ناشران اخذ و براي اين كتابخانه ارسال كند (1).

رياست كتابخانه بنابر وصيت آيت‌الله مرعشي تا به امروز برعهده فرزند ارشد ايشان، سيدمحمود مرعشي نجفي، بوده است و بر اساس وصيت‌نامه وي توليت كتابخانه براي هميشه در خاندان ايشان باقي خواهد ماند.

  • ¢مهم‌ترين مجموعه‌هاي كتابخانه عبارتند از :
  1. گنجينه نسخه‌هاي خطي، كتاب‌هاي چاپ سنگي، و كمياب.

در حال حاضر تعداد نسخه‌هاى خطى کتابخانه شصت‌هزار عنوان، مشتمل بر بیش از 31000 مجلد است، که 65 درصد آن به عربى و بقیه به فارسى و اندکى ترکى، اردو، تاتارى، حبشى، پهلوى و لاتین است. این تعداد نسخه خطى هیچ‌گاه ثابت نیست و به طور متوسط هر سال بیش از 750 تا 1000 نسخه خطى نفیس گزینش شده خریدارى و یا اهدایى به این گنجینه افزوده مى‌شود. این نسخه‌ها در موضوعات مختلفى است؛ از جمله: فقه و اصول، کلام و عقاید، منطق و فلسفه، عرفان و تصوف، حدیث، تفسیر و علوم قرآن، ادبیات، اخلاق، طبیعیات، تراجم و رجال و درایه، انساب، علوم غریبه و اعداد، فیزیک، شیمى، ریاضى، جغرافى، هیئت، و نجوم، طب، موسیقى.

کهنترین نسخه بدون تاریخ این گنجینه در حال حاضر بخشى از قرآن کریم به خط کوفى از اواخر سده دوم و سوم هجرى است و نیز قدیمى‌ترین نسخه‌هاى تاریخ‌دار دو جزء ازقرآن کریم به خط کوفىعلى بن هلال، مشهور به ابن‌بوّاب، است که در بغداد به سال 392ق/1002م کتابت نموده. همچنین دو جلد تفسیر التبیان شیخ طوسى که بر خود او خوانده شده مورخ 455 ق / 1076 م، نهج البلاغه شریف رضى سال 469ق اصلیترین و کهنترین نسخه موجود در جهان. اعراب القرآن فرّاء مورخ سال 446ق/1054م.تعدادى نسخه نفیس و کهن دیگر مربوط به ادیان و مذاهب مختلف نیز وجود دارد، که در نوع خود از نفاست ویژه برخوردارند؛ از جمله: دعاهایى از انجیل به خط لاتین در قطع بسیار بزرگ که در هفت سده قبل بر روى پوست نوشته شده و نیز نسخه‌هایى از اوستا به خط پهلوى.

نسخه‌هاى فراوان بسیار کهن و نفیس دیگرى در این گنجینه وجود دارد که در سده‌هاى ششم هجرى به بعد کتابت شده و تعداد بى‌شمارى از آنها نسخه اصل و تاکنون به چاپ نرسیده است. این گنجینه مهمترین و بزرگترین بخش کتابخانه است که آن را از دیگر کتابخانه‌ها متمایز ساخته و شهرت و اعتبار و جایگاه ویژه‌اى دارد. از لحاظ دما و رطوبت، این گنجینه داراى تجهیزات بسیار پیشرفته است از فهرست نسخه‌هاى خطى موجود در این گنجینه تاکنون تعداد سى جلد شامل 12200 نسخه خطى چاپ و منتشر گردیده است؛ و بقیه، که بالغ بر شصت مجلد است، به وسیله گروه فهرست‌نگاران به سرپرستى متولى کتابخانه به تدریخ چاپ و منتشر مى‌گردد. کارکنان این بخش از زمره افرادى هستند که در این زمینه‌ها خبره‌اند و مراجعان را در بازیابى این منابع و شیوه استفاده از آنها یارى مى‌دهند. مسئول گنجینه نیز وظیفه حفظ و حراست از نسخه‌هاى دستنویس را بر عهده دارد و اگر نسخه‌اى به مرمّت و بازسازى یا تحقیق یا فهرست‌نگارى یا میکروفیلم نیاز دارد، باید قبل از انجام کار موافقت کتبى متولى را به دست آورده و آن‌گاه اقدام نماید. ‌البته در پایان وقت ادارى هر روز نسخه‌ها را باید به گنجینه برگرداند. تماس و همکارى تنگاتنگ این بخش با سایر مراکز و واحدهاى کتابخانه برقرار است، زیرا ذخایر موجود در این گنجینه بدون تردید از منابع دست اول پژوهشهاى اسلامى است.

نحوه جمع‌آورى نسخه‌هاى خطى این کتابخانه چنین است:

1ـ بخشى از نسخه‌ها مجموعه‌اى است که از پدر بزرگوار مؤسس و بپیانگذار کتابخانه در نجف‌اشرف به ایشان به ارث رسیده است و تعداد آنها چندان قابل مقایسه با آمار فعلى نیست؛

2ـ بخشى را که معظم‌له در نجف‌اشرف با انجام نماز و روزه استیجارى و حذف یک وعده غذاى روزانه خود و کار کردن شبانه در یک کارگاه برنج‌کوبى فراهم کرده‌اند؛

3ـ بخش دیگرى که ایشان از نخستین روز اقامت در قم تا آخرین روز حیات خود در طول هفتاد سال خریدارى نموده‌اند، که بخش عمده این گنجینه را تشکیل مى‌دهد؛

4ـ بخشى دیگر که متولى کتابخانه در سفرهاى بى‌شمار خود به شهرها و روستاهاى ایران در طول چهل سال گذشته از سوى والد بزرگوار خود خریدارى نموده‌اند، که آن نیز بخش قابل توجهى است و این روند هم اکنون نیز ادامه دارد؛

5ـ بخشى اهدایى و یا وقفى است که از سوى علاقه‌مندان ایشان و دوستداران علم و فرهنگ مکتوب به این کتابخانه اهدا شده است.

2ـ گنجینه نسخه هاى عکسى (تصویرى) :

مشتمل بر بیش از چهار هزار مجلّد که از نسخه‌ که از نسخه‌هاى خطى نفیس موجود در کتابخانه‌هاى خارجى، و اندکى از کتابخا‌نه‌هاى داخلى، تهیه شده است. تاکنون دو مجلد از فهرست نسخه‌هاى عکسى این گنجینه شامل هزار نسخه عکسى چاپ و منتشر گردیده است.

3ـ گنجینه میکروفیلم و میکروفیش :

از دو بخش تشکیل شده است: نخستین بخش میکروفیلم‌هایى است که از بیش از چهارهزار نسخه خطى نفیس موجود در کتابخانه‌هاى بزرگ خارجى و اندکى از داخل کشور تهیه شده؛ و بخش دیگر نسخه‌هاى خطى نفیس موجود در گنجینه این کتابخانه است، که تا امروز تعداد آنها 12200 است. این آمار با ارائه فهرست نسخه‌هاى خطى در هر سال افزایش مى‌یابد. گفتنى است که مجموعه عظیمى از میکروفیش‌هاى فهرست کتب چاپ شده در جهان به زبانهاى مختلف وجود دارد که فهرست نخستین کتابهاى چاپ شده تا پایان سال 1995م را شامل و بالغ بر پنجاه میلیون عنوان کتاب به زبانهاى مختلف جهان است.

4ـ گنجینه اسناد مکتوب :

در این گنجینه بیش از صد هزار سند دستنویس از پنج سده قبل تاکنون وجود دارد که شامل احکام شاهان و امیران و حاکمان، اجازات حدیث به خطوط علماى بزرگ، عقدنامه‌ها، اسناد تملیکى و غیر آنهاست. نیز نامه‌هایى به خطوط علما و مراجع بزرگ، از جمله دهها نامه از حضرت امام خمینى(ره) و دیگر رهبران مذهبى جهان اسلام، در میان آنها موجود است که از سالهاى 1338ق تا زمان حیات مؤسس و بنیانگذار کتابخانه به ایشان نوشته‌اند.

5ـ نمایشگاه دائمى نمونه هایى از نسخه هاى نفیس خطى کتابخانه :

در این نمایشگاه تعدادى از نسخه‌هاى بسیار نفیس خطى کهن، هنرى، علمى، خطوط خوشنویسان، نسخه‌هاى اصل به خطوط مؤلّفان آنها از بیش از هزار سال قبل تا عصر حاضر نگهدارى مى‌شود که ویژه میهمانان بازدیدکننده از کتابخانه است.

6ـ گنجینه آثارعلمى مکتوب و غیر مکتوب بنیانگذارکتابخانه :

در این گنجینه آثار تألیفى آیت‌الله مرعشى، که در موضوعات مختلف علمى است، همچنین نمونه‌هایى از نسخه‌هاى چاپى که ایشان آنها را با دست خود حاشیه‌نویسى کرده‌اند، و نیز نمونه‌هایى دیگر از آثار تألیفى چاپ شده ایشان به ضمیمه البسه و لوازم شخصى آن بزرگوار در آخرین روزهاى حیات نگهدارى مى‌شود و مورد بازدید میهمانان کتابخانه قرار مى‌گیرد.

7ـ گنجینه نسخه هاى چاپى بسیارکهن :

در این گنجینه نمونه‌هایى از نسخه‌هاى چاپى بسیار کهن و نفیس قرار دارد که مشتمل بر نسخه‌هایى به عربى، فارسى، ترکى، لاتین و ارمنى است، که در سده‌هاى دهم و یازدهم هجرى چاپ شده‌اند؛ از جمله: القانون و النجاة ابن‌سینا، به عربى، چاپ 1593م تحریر اقلیدس، از خواجه نصیرالدین طوسى، به عربى، چاپ رم 1593م; نزهة المشتاق، شریف ادریسى، به عربى، در جغرافى، چاپ رم 1592م؛

مخزن‌الکنوز المشرقیة و معدن الرموز الاجنبیة به آلمانى در ادبیات عربى از نیکلاس گونت سیاوشکى در یک جلد بزرگ چاپ وین اتریش سال 1809م؛ ششمین سفرنامه تاورنیه به ترکیه و ایران به انگلیسى چاپ لندن سال 1678م و تعدادى دیگر از نسخه‌هاى کهن چاپى؛ همچنین شاهنامه فردوسى چاپ بمبئى هند سال 1272ق با تصاویر رنگى دستى. و نیز نمونه‌هایى از نخستین کتابهاى چاپ شده در ایران؛ مانند رساله جهادیه، به فارسى، چاپ تبریز، سال 1234ق؛ مآثر سلطانى، به فارسى، چاپ تبریز، سال 1241ق و غیر آنها.

8ـ گنجینه نسخه هاى چاپ سنگى نادرو کمیاب :

در این گنجینه، نسخه‌هاى چاپ سنگى نادر و کمیاب به زبانهاى فارسى، عربى، ترکى، اردو، ازبکى، تاتارى و... وجود دارد که اوایل سده سیزدهم به بعد در ایران و چند کشور دیگر چاپ شده است و تعداد آنها به بیش از سى‌هزار جلد مى‌رسد.

9ـ گنجینه هاى مرکزى کتابهاى چاپى فارسى، عربى، ترکى،اردو و غیرلاتین :

این گنجینه‌ها به علت گستردگى و حجم بالاى کتابهاى آن، در حال حاضر صدها هزار مجلد است و در سه طبقه از ساختمان جدید قرار داده شده است. بخش نخست در گنجینه شماره یک و در طبقه دوم ساختمان؛ بخش دوم در گنجینه شماره دو و در طبقه سوم کتابخانه؛ و بخش سوم در گنجینه شماره سوم در طبق چهارم کتابخانه قرار گرفته است. گنجایش کتاب در این گنجینه‌ها در مرحله نخست یک و نیم میلیون جلد و در مراحل بعدى با استقرار قفسه‌هاى ریلى بالغ بر پنج میلیون جلد است.

10ـ گنجینه روزنامه ها و مجلات ادوارى :

در این گنجینه تاکنون بیش از 2500 عنوان مجله و روزنامه به زبانهاى فارسى و عربى و ترکى و اردو (غیرلاتین) وجود دارد که در میان آنها تعدادى از مجلات و روزنامه‌هاى چاپ سنگى از عصر قاجار و نیز مجلاتى قدیمى به زبان عربى چاپ کشورهاى اسلامى از صد سال قبل به چشم مى‌خورد.

11ـ گنجینه کتابهاى مرجع و قفسه باز :

این گنجینه ویژه استفاده پژوهشگران و محققانى است که از مراکز آموزشى کشور و یا مؤسسات فرهنگى معرفى شده و در تالار شیخ طوسى کتابخانه از آن استفاده مى‌نمایند.

12ـ گنجینه فهارس نسخه هاى خطى اسلامى کتابخانه هاى جهان:

در این گنجینه فهارس نسخه‌هاى خطى اسلامى بیش از شصت کتابخانه در جهان، از جمله ایران، به زبانهاى مختلف وجود دارد که یکى از گنجینه‌هاى تخصصى کتابخانه است و در نوع خود از کامل‌ترین و کم‌نظیرترین آرشیوها به شمار مى‌آید. همچنین کتابهاى علوم کتابدارى، اطلاع‌رسانى، کتابشناسى و کتاب‌پژوهى در این گنجینه مستقر است، که بیشتر مورد استفاده فهرست‌نگاران نسخه‌هاى خطى کتابخانه و نیز پژوهشگران مرکز دائرة‌المعارف کتابخانه‌هاى جهان قرار مى‌گیرد.

13ـ گنجینه کتابهاى چاپى و مجلات و روزنامه هاى لاتین:

در این گنجینه دهها هزار جلد کتاب چاپى به بیش از چهل زبان خارجى چاپ کشورهاى مختلف جهان و نیز بخشى از روزنامه‌ها و مجلات لاتین وجود دارد که تعداد آنها روبه افزایش است. برخى از عناوین موجود در این گنجینه از کتب نفیس و کهن به شمار مى‌آیند که سابقه چاپ آنها به صدوپنجاه تا دویست سال قبل برمى‌گردد.

14ـ آرشیو کتب ممنوعه:

در این مجموعه کتابهاى ممنوعه که باعث گمراهى افراد مى‌شوند گردآورى شده و از دسترس عموم دور نگاه داشته شده است. تنها محققان و پژوهشگرانى که در نقد و ردّ آنها بررسى و تحقیق مى‌نمایند و مورد تأیید کتابخانه هستند، از این آرشیو استفاده مى‌کنند. کتابهاى این آرشیو مشتمل است بر کتب گروهکهاى ملحد و ضدمذهب، مسلکهاى غیرشناخته شده و غیررسمى و کتبى که بر ضدّ اسلام و علیه پیامبران و ائمه اطهار (ع) نوشته شده باشد.

15ـ گنجینه اطلسها و نقشه هاى جغرافیایى:

در این گنجینه تعدادى از نقشه‌هاى جغرافیایى قدیم و جدید و اطلسهاى کشورهاى جهان و نیز منابع و مراجع جغرافیایى و نقشه‌بردارى به زبانهاى مختلف جمع‌آورى گردیده است. این نقشه‌ها به صورت رول و هر یک در محفظه مخصوص قرار دارد.

16ـ گنجینه کتابهاى چاپى مکرر:

این گنجینه اختصاص به کتابهاى چاپى مکرر دارد که مورد نیاز کتابخانه نیست و آنها براى شعبه‌هاى این کتابخانه در شهرستانها اختصاص یافته و به یارى خداوند در چند شهر، از جمله تهران، شعبه کتابخانه دایر خواهد شد.

و نیز نسخه‌هایى از انجیل به لاتین و ارمنى چاپ سده‌هاى 16 و 17م؛ تقویم‌التواریخ، به ترکى، از کاتب چلبى، مؤلّف کشف‌الظنون، چاپ قسطنطنیه به سال 1143ق؛ جهان‌نما، به ترکى، از کاتب چلبى، چاپ قسطنطنیه در سده 12ق؛ کلیات سعدى در دو جلد چاپ کلکته هند سال 1205ق/1791م؛ گلستان سعدى خط اختراعى مقطّع ملکم‌خان ناظم‌الدوله چاپ لندن 1302ق؛ ترجمه کتاب شرایع‌الاسلام محقّق حِلّى به زبان روسى در دو جلد از م.الف. کاظم‌بیک چاپ سن‌پترزبورگ روسیه 1862م؛ ترجمه همان کتاب شرایع‌الاسلام به زبان فرانسه در دو جلد. از آر.ح. کرى فرانسوى چاپ قدیم پاریس؛

  • ¢بخش‌هاي مختلف. ساختمان جديد كتابخانه عمومي مرعشي نجفي داراي بخش‌هاي مختلفي به شرح زير است :
  1. مركز خدمات همگاني.

اين مركز شامل تالار بزرگ ابن سينا، تالار ويژه كتاب‌هاي حوزوي، تالار خواجه نصيرالدين طوسي، تالار شيخ مفيد، و فروشگاه كتاب است. كتابخانه 45000 عضو دارد (2: 317-318).

2. مركز منابع و خدمات ويژه (كانون پژوهش).

اين‌مركز از واحدهاي اصلي كتابخانه تشكيل شده و خدماتي نظير پژوهش و تصحيح نسخه‌هاي خطي اسلامي، فهرستنگاري نسخه‌هاي خطي، تبارشناسي، و غيره را ارائه مي‌كند (1).

3. مركز حفاظت منابع كتابخانه.

اين مركز از واحدهاي‌متعدد تشكيل مي‌شود كه در آنها آسيب‌شناسي و آفت‌زدايي، مرمت و بازسازي كتاب‌هاي خطي و اسناد دست‌نويس، ميكروگرافي، و صحافي و جلدسازي كتاب‌هاي چاپي صورت مي‌گيرد.

4. مركز خدمات فني.

 اين مركز از واحدهاي انتخاب و سفارش، ثبت و اعلام، بررسي و وجين كتاب‌ها، آماده‌سازي، فهرستنويسي، برگه‌آرايي، دبيزشگاه، پژوهشگاه، و مركز رايانه تشكيل شده است. مركز رايانه در 1375 براي ايجاد و توسعه نظام اطلاع‌رساني متمركز، پشتيباني فني، فهرستنويسي استاندارد، مجموعه‌سازي، و مديريت شبكه رايانه تأسيس شده است (1). همچنين بخشي جهت فهرستنگاري نسخه‌هاي خطي وجود دارد كه در اين بخش گروهي از كتابشناسان و نسخه‌شناسان نسخه‌هاي خطي به سرپرستي سيدمحمود مرعشي به نگارش فهرست نسخه‌هاي خطي موجود در گنجينه كتابخانه اشتغال دارند و تاكنون سي جلد از اين فهرست منتشر شده است و پيش‌بيني مي‌شود مجلدات آن به 60 عدد برسد.

5. مركز قم‌شناسي.

 اين مركز مجموعه كتاب‌ها و مقالاتي را جمع‌آوري مي‌كند كه به زبان‌هاي مختلف درباره قم نوشته شده است. همچنين منابعي درباره نسب‌شناسي به زبان‌هاي مختلف در مركزي به‌نام مركز تبارشناسي نگهداري مي‌شود.

6. مركز دايره‌المعارف كتابخانه‌هاي جهان.

 اين مركز در1370 به‌منظور تدوين دايره‌المعارف تخصصي درباره كتابخانه‌هايي تأسيس شده است كه داراي مجموعه‌هاي خطي اسلامي هستند (1؛ 2: 337-339).

نشاني وب سايت كتابخانه عبارت است از:  www.marashilibrary.com

  • ¢احیاء و ترویج فرهنگ

بازسازی مرقد علامه مجلسی در اصفهان، به امر آیت الله العظمی مرعشی نجفی صورت پذیرفت. اهداء كتاب های فقهای شیعه برای دانشمندان شیعه، سنی، مسیحی و دانشگاه‌های جهان نیز از فعالیت‌های فرهنگی ایشان است.

ایشان برای نوشتن كتاب‌ها به بسیاری از كشورهای اسلامی مسافرت نمود و با دانشمندان شیعه، سنی و مسیحی به گفتگو نشست. وی با علامه سید محمود شكری آلوسی بغدادی، شیخ طنطاوی جوهری مصری، انستانس كرملی بغدادی، شیخ عبدالسلام شافعی كردستانی، سید ناصر حسین هندی فرزند علامه میر حامد حسین هندی، تاگور (نویسنده و فیلسوف شهیر هند)، میرزا احمد تبریزی (پیشوای فرقه ذهبیه)، میرزا عنایت الله اخباری، پروفسور هانری كربن، دكتر فؤاد سرگین آلمانی، سید ابراهیم رفاعی راوی بغدادی، رشید بیضوی لبنان، سید محمد رشید رضا (نویسنده تفسیر المنار) و بسیاری از اندیشمندان دیگر دیدار نمود.

وی برای تألیف زندگینامههای علماء، سادات و امامزادهها گاه به قبرستان‌های كهن میرفت و با خواندن نبشتههای قبرهای علماء، ادباء، شعراء، سادات و امامزادهها میپرداخت. ایشان در سالهای 1350ـ1351 ق. به اصفهان رفت و یك هفته در گورستان تخت فولاد به ثبت تاریخ ولادت و فوت علمای به خاك سپرده شده در آن قبرستان پرداخت. بسیاری از گورستان‌های دیگر اصفهان را نیز مورد تحقیق قرار داد و اطلاعات سودمندی بدست آورد.

آثار آیت الله مرعشی

نخستین رسالههای علمیه ایشان به نام «نخبه الاحكام» و «سبیل النجاه» بین سال‌های 1366 ق. تا 1373 ق. چاپ شد و از همان سال‌ها مرجعیت تقلید ایشان آغاز شد. آیت الله مرعشی پس از رحلت آیت الله العظمی بروجردی (1340 ش.) به عنوان یكی از مراجع تقلید طراز اول شیعیان جهان بشمار میآمد.

  • ¢

آیت الله مرعشی در طول سالیان دراز عمر با بركت خویش كتاب‌ها و مقالههای زیادی درباره علوم قرآنی، ادبیات عرب،حدیث، دعا،فقه، اصول، منطق، لغت، تاریخ،رجال و تراجم، انساب و... نوشت كه متأسفانه بیشتر آن ها هنوز چاپ نشده است. شمار آثار ایشان به 148 كتاب، رساله و مقاله میرسد. اینك نام برخی از آثار چاپ شدهاش را میآوریم:

سند القرّاء والحفّاظ، مقدمه تفسیر الدر المنثور، نوشته جلال الدین سیوطی، مجموعهای از ادعیه و زیارات، با مقدمهای در شجرهنامه خاندان مرعشی، مقدمه مفاتیح الجنان شمس الامكنه والبقاع فی خیره ذات الرقاع، فوائد چند در خصوص صحیفه سجادیه ، راهنمای سفر مکه  و مدینه، الغایه القصوی لمن رام التمسّك بالعروه الوثقی، التبصره فی ترجمه مؤلف التكمله، تكمیل كتاب «تذكره القبور» نوشته آخوند گزی اصفهانی، الحدیقه الوردیه حول روضه البهیه، ریاض الاقاحی (شرح حال زین الدین بیاضی نباطی عاملی)، زهر الریاض فی ترجمه صاحب الریاض (شرح حال مولی عبدالله افندی اصفهانی)، سجع البلابل فی ترجمه

صاحب الوسائل (شرح حال شیخ حر عاملی)، شرح حال ادوارد فندیك، شرح حال سید ابوالقاسم طباطبایی تبریزی نجفی، شرح حال سید اعجاز حسین نیشابوری كنتوری، شرح حال بهلول بهجت افندی، شرح حال حضرت سلطان علی فرزند امام باقر علیه السلام، شرح حال مولی عبدالواسع كاشانی، شرح حال آیت الله شیخ محمد محلاتی نجفی، الضوء البدری فی حیاه صاحب الفخری، العزّیه (شرح حال امامزاده یحیی)، غایه الامال فی ترجمه صاحب بهجه الامال (شرح حال ملا علی علیاری تبریزی)،

رساله طریفه (شرح حال شیخ محمدجعفر یا شیخ علی‌نقی كمرهای)، الظرائف فی ترجمه صاحب الطرائف (شرح حال جاپلقی بروجردی)، الفتحیه (شرح حال میرزا ابوالفتح حسینی شریفی عربشاهی)، رسالهای در حالات نصر بن مزاحم منقری (نویسنده كتاب «وقعه الصفین»)، كاشفه الحال فی ترجمه مؤلف خزانه الخیال، كشف الاستار عن حیاه مؤلف كشف الاستار، كش فالارتیاب فی ترجمه صاحب لباب الانساب نوشته بیهقی، كشف الظنون عن صاحب كشف الظنون، اللئالی المنتظمه والدرر الثمینه (شرح حال علامه حلی، قاضی نورالله شوشتری و فضل بن روزبهان)،

لمعه النور والضیاء فی ترجمه السید ابی الرضا فضل الله راوندی كاشانی، لؤلؤه الصدف فی حیوه السید محمد الاشرف، المجدی فی حیاه صاحب المجدی، مطلع البدرین (شرح حال فخرالدین طریحی)، مفرج الكروب (شرح حال دیلمی، نویسنده ارشاد القلوب)، مقدمه ایضاح الفوائد فی شرح اشكالات القواعد، مقدمه تتمیم امل الامل، مقدمه روضه المتقین فی شرح كتاب من لایحضره الفقیه، مقدمه كتاب كاوش‌های علمی، مقدمه كتاب معجم الثقات و ترتیب الطبقات، مقدمه كتاب مجموعه نفیسه، مقدمه كتاب مؤتمر علماء بغداد، مقدمه كتاب وقایع السنین والاعوام، المنن والمواهب العددیه (شرح حال عبیدلی سبزواری)،

منیه العاملین (شرح حال ابن فتال نیشابوری)، منیه الرجل فی شرح نخبه المقال، المواهب العلیّه فی ترجمه شارح الرساله الذهبیه (شرح حال محمد بن حن مشهدی)، منهج الرشاد فی ترجمه الفاضل الجواد الكاظمی، المیزان القاسط فی ترجمه مورخ واسط، بنراس النور والضیاء فی ترجمه مؤلف نجوم السماء، وسیله المعاد فی مناقب شیخنا الاستاذ (شرح حال بلاغی)،

هدیه ذوی الفضل النهی بترجمه المولی علم الهدی، مقدمه «اثبات صحت نسب خلفاء فاطمیین مصر»، الافطسیه (نسب سادات روستای طغرود قم)، حاشیه بر «بحر الانساب»، رساله در خصوص سادات مدینه منوره، شجره نامه سادات حسینی كاشانی، رساله در شرح اعقاب و ذراری حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام و مقدمه كتاب چهره درخشان امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف.

دو اثر نفيس ايشان كه ثمرة نيم قرن تلاش وي ميباشد، ولي هنوز به زيور طبع آراسته نشده، عبارت است از:

1. مشجّرات آل رسول الله الاكرام يا مشجرات الهاشميين: دربارة انساب علويان و سادات جهان.

2. ملحقات الاحقاق: احقاق الحق نوشتة قاضي نور الله شوشتري (متوفاي 1019 ق.) است. آية الله مرعشي نجفي به تكميل اين كتاب پرداخت و مدارك و منابع اين اثر نفيس را پيدا نمود. ايشان براي به سرانجام رساندن اين تحقيق بزرگ گروه تحقيقي متشكل از شماري از علماي قم را ترتيب دادند، كه اينك با تلاش اين گروه، زير نظر فرزندشان حجة الاسلام دكتر سيد محمود مرعشي، 27 جلد از اين كتاب چاپ شده است و بقيه در حال آماده شدن است.

همگامی با نهضت امام خمینی (ره)

نهضت امام خمینی در سال 1341 با پشتیبانی مراجع تقلید همراه بود. آیت الله مرعشی نجفی هماره از نهضت حضرت امام خميني حمایت كرد. بارها اعلامیه داد و به افشاگری پرداخت. ایشان در پی دستگیری امام خمینی در سال 1342، با ارسال اعلامیه شدیداللحنی به رژیم پهلوی، خواستار آزادی امام خمینی شدند.

ایشان همراه مراجع تقلید و علمای طراز اول كشور برای آزادی امام خمینی به تهران سفر نمود و در این راه زحمت فراوانی متحمل شد. ایشان در سال 1342، در پاسخ نامه جمعی از طلاب میفرماید: چنانچه كراراً این جانب عقیده خود را اظهار كردهام، باز هم به موجب این سؤال عرض میكنم كه حضرت آیت الله خمینی دامت بركاته یكی از مراجع تقلید عالم تشیع هستند و از اساطین روحانیت اسلام و از مفاخر عالم تشیع.

آیت الله مرعشی در طول سال های تبعید امام خمینی، با ایشان در ارتباط بودند و با اوج گیری انقلاب اسلامی در سال 1356 همراه مراجع تقلید شیعه با فرستادن اعلامیهها به هدایت نهضت میپردازد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ایشان هماره از نظام جمهوری اسلامی حمایت كرد و در مناسبت های مختلف با ارسال پیام ها به تقویت نظام پرداختند.

آیت الله مرعشی در طول سال های تبعید امام خمینی، با ایشان در ارتباط بودند و با اوج گیری انقلاب اسلامی در سال 1356 همراه مراجع تقلید شیعه با فرستادن اعلامیهها به هدایت نهضت میپردازد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ایشان هماره از نظام جمهوری اسلامی حمایت كرد و در مناسبت های مختلف با ارسال پیام ها به تقویت نظام پرداختند.

وفات سيد شهاب الدين مرعشي نجفي

سرانجام مرجع بزرگ تقلید شیعه، در روز چهار شنبه 7/6/1369، در 96 سالگی دار فانی را وداع گفت و به اجداد پاكش پیوست و پیكر پاكش با حضور انبوه مردم عزادار در جوار كتابخانه بزرگش به خاك سپرده شد[۲]درود و رحمت خدا بر او باد. والسلام.

 

 

 

 

 

 

منابع:

  1. "آشنايي با كتابخانه بزرگ آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي". به‌نقل از http://www.marashilibrary.com.
  2. رفيعي، حسين. گنجينه شهاب: آشنايي با كتابخانه بزرگ آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي. قم: كتابخانه عمومي آيت‌الله مرعشي نجفي، 1381؛ 3) مرعشي نجفي، محمود. "كتابخانه آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي (عمومي)". در محمود مرعشي نجفي و علي رفيعي علامرودشتي. درآمدي بر دايره‌المعارف كتابخانه‌هاي جهان. قم: كتابخانه عمومي حضرت‌آيت‌الله مرعشي نجفي، 1374، ص 71-104.
  3. مجموعه گلشن ابرار، جلد2، زندگی نامه "آيت الله سيد شهاب الدين مرعشي نجفي" از محمدرضا سماك اماني.
  4. بنيانگذار کتابخانه، سایت کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی، بازیابی: 18 اسفند 1392.

 

 

 

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال